Ağır Otizmli ve Konuşması Olmayan Öğrencilerde Eğitim Hedefleri Nasıl Belirlenmeli?

Soru

Ağır otizm tanılı bir öğrencim var. Temel yönergeleri yerine getirebiliyor, göz teması kurabiliyor, eşleme ve boyama gibi etkinlikleri kolaylıkla yapabiliyor. Ancak henüz hiç konuşması yok. Problem davranış olarak etkinliklerden çok çabuk sıkılıyor, zaman zaman kendine vuruyor ve bağırarak ağlama davranışları gösteriyor. Ayrıca yemekleri çiğnemeden veya parçalamadan, mümkün olduğunca bütün halde ağzına atmaya çalışıyor.

Bu öğrencimle hangi beceriler üzerine çalışmam daha uygun olur? Problem davranışlarını azaltmak için nasıl bir yol izleyebilirim?

Uzman Görüşü

Paylaştığınız profile bakıldığında öğrencinizin bazı temel öğrenmeye hazırlık becerilerinin bulunduğu görülüyor. Yönerge alabilmesi, göz teması kurabilmesi ve masa başı görevleri yerine getirebilmesi önemli güçlü yönlerdir. Bu nedenle eğitim hedefleri yalnızca akademik çalışmalarla sınırlı tutulmamalıdır.

Öncelikle iletişim becerilerinin ayrıntılı değerlendirilmesi önemlidir. Konuşma olmaması, iletişim kurulamayacağı anlamına gelmez. Öğrencinin isteklerini, reddetmelerini, seçimlerini ve ihtiyaçlarını ifade edebilmesi için alternatif iletişim yöntemleri (resim kartları, iletişim panoları veya uygun durumlarda AAC sistemleri) değerlendirilebilir.

Problem davranışlar açısından ise ilk adım davranışın işlevini anlamaktır. Kendine vurma ve ağlama davranışları şu amaçlarla ortaya çıkabilir:

• Etkinlikten kaçmak veya etkinliği sonlandırmak,

• İstediği bir şeye ulaşmak,

• Dikkat çekmek,

• Duyusal ihtiyaçlarını karşılamak.

Bu nedenle davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığını, öncesinde ne yaşandığını ve sonrasında ne elde ettiğini kayıt altına almak oldukça önemlidir.

Etkinliklerden çabuk sıkılan öğrencilerde:

• Görev süreleri kısa tutulabilir,

• Başarabileceği etkinliklerle başlanabilir,

• Sık mola planlanabilir,

• İlgi alanları eğitim içerisine dahil edilebilir,

• Görev tamamlama sonrasında güçlü pekiştireçler kullanılabilir.

Yemekleri bütün olarak ağza atma davranışı ise duyusal, motor planlama veya oral-motor becerilerle ilişkili olabilir. Bu konuda bir dil ve konuşma terapisti ile ergoterapistin değerlendirmesi faydalı olabilir. Çiğneme becerileri, ağız içi farkındalık ve yutma güvenliği açısından profesyonel değerlendirme önem taşır.

Bu öğrencide yalnızca problem davranışları azaltmaya değil, onların yerine işlevsel iletişim becerileri kazandırmaya odaklanmak genellikle daha etkili sonuç verir. Çünkü birçok problem davranış, bireyin ihtiyaçlarını uygun yollarla ifade edememesinden kaynaklanabilmektedir.

Konuşması olmayan ancak temel yönergeleri takip edebilen otizmli öğrencilerde eğitim planı hazırlanırken mevcut beceriler kadar problem davranışların işlevi de değerlendirilmelidir. Uzmanlarımız, iletişim becerilerinin geliştirilmesinin birçok problem davranışın azalmasına katkı sağlayabileceğini vurguluyor. Kurumlarımızdan destek, özel eğitim ve görüş alabbilirsiniz.