Hastane Sürecinden Etkilenen Otizm Tanılı Çocuğumun Tuvalet Alışkanlıkları Değişti

Soru

Çocuğumun otizm tanısının kaldırılması için çeşitli değerlendirmeler yapıldı. Bu süreçte çok fazla hastaneye gittik ve oldukça uzun bir dönem geçirdik. Hastane ortamından çok etkilendi ve korktu. Daha önce tuvaletini söyleyen oğlum birdenbire söylememeye başladı. Büyük tuvaletini yaptığında rahatsız olup kıyafetini değiştirmek istiyor ancak küçük tuvaletini yaptığında hiç rahatsız olmuyormuş gibi davranıyor. Şu an yalnızca ben tuvalete götürürsem yapıyor, kendiliğinden söylemiyor. Bunun nedeni ne olabilir? Tekrar eski haline dönmesi için neler yapabilirim?

Uzman Görüşü

Anlattıklarınız birçok ailede görülebilen ve çoğu zaman yoğun stres, rutin değişikliği veya kaygı sonrasında ortaya çıkabilen bir durumdur. Özellikle otizm tanısı almış ya da gelişimsel takip sürecinden geçen çocuklarda hastane ziyaretleri, muayeneler ve değerlendirme süreçleri beklenenden daha yoğun bir stres kaynağı olabilmektedir.

Çocuğunuzun daha önce kazanmış olduğu tuvalet becerisinde gerileme yaşaması, çoğu zaman "unutma" değil, stres karşısında gelişen geçici bir regresyon olarak değerlendirilir. Çocuklar kaygılandıklarında veya kendilerini güvende hissetmediklerinde daha önce başardıkları bazı becerilerde geçici geri çekilmeler yaşayabilirler. Tuvalet alışkanlığı da bundan en sık etkilenen alanlardan biridir.

Özellikle sizin götürdüğünüz zaman tuvaletini yapabilmesi önemli bir ayrıntıdır. Bu durum becerinin tamamen kaybolmadığını, daha çok hatırlatma, yönlendirme ve güven ihtiyacının arttığını düşündürmektedir. Yani çocuğunuz tuvalet kontrolünü büyük ölçüde sürdürüyor olabilir ancak bunu bağımsız şekilde başlatmakta zorlanıyor olabilir.

Küçük tuvaletinden rahatsız olmaması ise birkaç nedenle ilişkili olabilir. Bazı çocuklar stres dönemlerinde beden sinyallerine dikkat etmekte zorlanabilir. Bazılarında ise "nasıl olsa annem hatırlatıyor" düşüncesiyle tuvalet sorumluluğu yetişkine devredilmiş olabilir. Büyük tuvaletten rahatsız olup küçük tuvaletten rahatsız olmaması da duyusal farkındalıkların farklı düzeylerde olmasından kaynaklanabilir.

Bu süreçte şunları deneyebilirsiniz:

• Tuvalete gitmesini yeniden tamamen onun sorumluluğuna bırakmak yerine belirli aralıklarla hatırlatmaya devam edin.
• Tuvalete gitmesini söylediğinde veya zamanında tuvaleti kullandığında mutlaka olumlu geri bildirim verin.
• Kaza olduğunda kızmak, eleştirmek veya sürekli neden söylemediğini sormak yerine sakin ve nötr kalmaya çalışın.
• Günlük rutinleri mümkün olduğunca öngörülebilir hale getirin.
• Tuvalet çizelgesi, görsel hatırlatıcılar veya zamanlayıcı kullanabilirsiniz.
• Tuvaletini söyleyip söylemediğini gün içinde takip ederek hangi saatlerde daha çok kaçırdığını gözlemleyin.
• Bir süre için yeniden tuvalet eğitiminin erken aşamalarına dönmek gerekebilir; bu durum geriye gitmek değil, beceriyi yeniden güçlendirmek anlamına gelir.

Eğer bu durum birkaç aydır devam ediyor, giderek artıyor veya başka alanlarda da gerilemeler (uyku, beslenme, iletişim, davranışlar gibi) eşlik ediyorsa çocuğunuzu takip eden çocuk psikiyatristi, gelişim pediatristi veya uzman ekiple görüşmeniz yararlı olacaktır.

Anlattıklarınıza bakıldığında durumun en dikkat çekici yönü, tuvalet becerisinin tamamen kaybolmamış olmasıdır. Sizin yönlendirmenizle tuvalete gidebilmesi ve büyük tuvaletinden sonra rahatsızlık hissetmesi, temel becerinin hâlâ mevcut olduğunu gösteren olumlu işaretlerdir. Çoğu çocukta stres kaynağı ortadan kalktıkça ve rutinler yeniden oturdukça bu tür gerilemeler zaman içinde azalabilmektedir. Kurumlarımızdan destek ve görüş alabilirsiniz.