Konuşamayan Çocukta Dil Çalışmaları Nasıl Planlanmalı?

Soru

Çocuğumuz isteklerini ifade etmek için elimizden tutup istediği yere götürüyor veya göstermek istediği nesneyi işaret ediyor ancak konuşmuyor. Biz de elimizden geldiğince her istediğini verirken, "Araba istiyorsun, al bakalım araba. Bu araba." gibi ifadeler kullanıyoruz. Ancak şu ana kadar belirgin bir ilerleme göremedik. Evde başka neler yapabiliriz? Dil çalışmalarını nasıl yürütmeliyiz?

Uzman Görüşü

Anlattığınız tablo, çocuğun iletişim kurma niyetinin olduğunu gösteriyor. Elinizden tutup istediği nesneyi göstermesi, ihtiyaçlarını paylaşmak istemesi açısından olumlu bir beceridir. Ancak 30 aylık bir çocuğun sözel ifade becerilerinin daha gelişmiş olması beklendiğinden, dil gelişiminin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi önemlidir. Özellikle bir dil ve konuşma terapisti ile görüşülmesi ve işitme değerlendirmesi yapılması erken müdahale açısından faydalı olacaktır.

Evde uygulayabileceğiniz bazı etkili yöntemler şunlardır:

İstediğini hemen vermeyin, iletişim fırsatı oluşturun.

Çocuk eliyle sizi arabaya götürdüğünde arabayı hemen vermek yerine birkaç saniye bekleyin. Size bakmasını, ses çıkarmasını, işaret etmesini veya herhangi bir iletişim girişiminde bulunmasını fırsata dönüştürün.

Örneğin:

• Çocuk arabayı istiyor.
• Siz: "Araba mı?" diye sorup kısa süre bekleyin.
• "Aaa..." gibi bir ses çıkarsa bile bunu iletişim girişimi olarak kabul edip arabayı verin.
• "Aferin, araba istedin. Al, araba." diyerek doğru modeli sunun.

Tek kelimelik ve kısa cümleler kullanın.

Uzun açıklamalar yerine çocuğun düzeyine uygun, net ifadeler tercih edin:

• "Top ver."
• "Su iç."
• "Kapı aç."
• "Araba git."
• "Anne gel."

Çocuk duyduğu dili ne kadar kolay işlerse, taklit etme olasılığı da artar.

Zorunlu iletişim ortamları oluşturun.

Sevdiği oyuncakları ulaşamayacağı ama görebileceği yerlere koyun. Yardım almak için size yönelmesini bekleyin. Böylece iletişim kurmanın işe yaradığını öğrenir.

Taklit oyunları oynayın.

Dil gelişiminin temellerinden biri taklittir.

• Araba sürüp "düt düt" deyin.
• Hayvan sesleri çıkarın.
• El çırpma, masaya vurma gibi basit hareketleri karşılıklı taklit edin.

Önce hareket taklidi, ardından ses taklidi desteklenebilir.

Kitapları soru-cevap için değil, paylaşım için kullanın.

Resimli kitaplarda:

• "Bak, kedi."
• "Kedi miyav."
• "Top burada."
  gibi kısa yorumlar yapın. Sürekli soru sormak yerine birlikte keşfetmeye odaklanın.

Günlük rutinleri konuşma fırsatına çevirin.

Yemek hazırlarken, giyinirken, banyo yaparken yaptığınız işleri anlatın:

• "Çorabı giy."
• "Su açıldı."
• "Sabun köpük."
• "Kaşık al."

Gün içinde tekrar eden ifadeler öğrenmeyi kolaylaştırır.

Jest ve işaretleri destekleyin.

İşaret etme, baş sallama, el uzatma gibi iletişim davranışlarını engellemeyin. Aksine, bunların üzerine sözel modeli ekleyin. Çocuk işaret ederek su istediğinde, "Su. Su istiyorsun." diyerek kelimeyi siz üretin.

Ekran süresini gözden geçirin.

Özellikle pasif ekran maruziyeti uzun süreliyse dil gelişimini olumsuz etkileyebilir. Bunun yerine karşılıklı oyun ve yüz yüze etkileşim öncelikli olmalıdır.

Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta ise, bir çocuğun yalnızca elden yönlendirme ile iletişim kurması ve sözel ifade becerilerinin çok sınırlı olması durumunda, "Biraz daha bekleyelim" yaklaşımının tek başına yeterli olmamasıdır. Erken değerlendirme ve gerektiğinde erken müdahale, dil gelişimi açısından oldukça değerlidir.

Çocuğunuzun iletişim kurmak istemesi, sizi bir araç olarak kullanması ve ihtiyaçlarını paylaşması önemli güçlü yönleridir. Bu becerilerin üzerine yapılandırılmış dil fırsatları eklendiğinde olumlu ilerlemeler görmek mümkündür. Kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.