Otizm Riski Olan ve Konuşması İyi Düzeydeki Çocuklarda Sosyal Beceriler Nasıl Desteklenmeli?

Soru

Otizm Riski Olan ve Konuşması İyi Düzeydeki Çocuklarda Sosyal Beceriler Nasıl Desteklenmeli?

4 yaşında bir çocuğum var. Çocuk psikiyatrisi tarafından otizm riski olduğu söylendi. Şu anda özel eğitim ve ergoterapi desteği alıyor. Dil terapisine ihtiyaç olmadığı belirtildi.

Çocuğum kreşe gidiyor. Yaklaşık 4-5 kelimelik cümleler kurabiliyor, soru sorabiliyor ve ihtiyaçlarını rahatlıkla ifade edebiliyor. Kavram bilgisi de yaşına göre oldukça iyi. Ortak dikkat becerileri ve göz teması yeterli düzeyde.

Ancak bazı konularda desteğe ihtiyacı olduğunu düşünüyorum. Özellikle öfkelendiği zamanlarda daha önce duyduğu bazı cümleleri tekrar ediyor. Örneğin; "Anneye babaya vurulmaz", "Tekme atılmaz", "Sen akıllı bir çocuksun" gibi ifadeleri peş peşe söyleyebiliyor.

Bunun yanında sosyal açıdan akranlarına kıyasla daha zorlanıyor gibi görünüyor. Oyun oynayan çocukların yanına kendiliğinden katılmakta güçlük çekiyor. Diğer çocuklar onu oyuna davet ettiğinde kısa süreli katılım gösterse de etkileşimi sürdüremiyor.

Ayrıca elektrikli cihazlara karşı yoğun bir ilgisi var. Ortamda vantilatör, klima, radyo veya benzeri bir cihaz bulunduğunda dikkatini hızla o tarafa yöneltiyor ve çoğu zaman çocuklardan çok bu nesnelerle ilgilenmeyi tercih ediyor.

Bu özellikler göz önüne alındığında sosyal becerilerini ve akran ilişkilerini desteklemek için evde ve günlük yaşamda nasıl bir yol izlememizi önerirsiniz?

Uzman Görüşü

Öncelikle çocuğunuzu birebir değerlendirmeden kesin yorum yapmak mümkün değildir. Ancak paylaştığınız bilgiler üzerinden genel bir değerlendirme yapabiliriz.

Anlattıklarınıza göre oğlunuzun dil gelişimi açısından önemli güçlü yönleri bulunuyor. Dört-beş kelimeli cümleler kurabilmesi, soru sorması, ihtiyaçlarını ifade edebilmesi, kavram bilgisinin iyi olması, ortak dikkat ve göz temasının yeterli olması olumlu gelişim göstergeleridir. Bu nedenle dil terapisine ihtiyaç duyulmadığının belirtilmiş olması anlaşılabilir bir durumdur. Ancak otizm riskinde veya sosyal iletişim güçlüklerinde dil becerilerinin iyi olması, sosyal becerilerin de aynı düzeyde geliştiği anlamına gelmez.

Mesajınızda dikkat çeken nokta, sosyal etkileşim alanındaki güçlüklerdir. Çocuğunuzun diğer çocukların yanına gitmekte zorlanması, çağrıldığında kısa süreli katılım göstermesi ve özellikle ortamda ilgisini çeken bir cihaz bulunduğunda akranlardan uzaklaşması sosyal katılım becerilerinin henüz yeterince gelişmediğini düşündürmektedir.

Öfkelendiğinde duyduğu cümleleri tekrar etmesi ise tek başına olumsuz bir durum olarak değerlendirilmemelidir. Birçok çocuk yoğun duygular yaşadığında daha önce sık duyduğu ifadeleri kullanabilir. "Anneye babaya vurulmaz", "Tekme atılmaz" veya "Sen akıllı bir çocuksun" gibi cümleler aslında çocuğun kendi davranışını düzenlemeye çalışırken kullandığı öğrenilmiş ifadeler olabilir. Burada önemli olan bu tekrarların sadece belirli durumlarda mı ortaya çıktığı, yoksa gün boyunca sürekli mi devam ettiğidir.

Sosyal gelişimi desteklemek için öncelikle çocuğun ilgilerini tamamen ortadan kaldırmaya çalışmamak gerekir. Elektrikli aletlere, vantilatörlere, klimalara veya dönen mekanizmalara ilgi duyması birçok çocukta görülebilir. Önemli olan bu ilginin bütün gününü kaplayacak düzeye ulaşmaması ve sosyal etkileşimin önüne geçmemesidir.

Destek sürecinde en etkili yöntemlerden biri, ilgisini çektiği konular üzerinden sosyal etkileşim oluşturmaktır. Örneğin sevdiği cihazlar hakkında birlikte konuşmak, oyun kurmak, sırayla düğmeye basma oyunları yapmak veya başka çocukları da bu etkinliğe dahil etmek sosyal etkileşim fırsatları oluşturabilir.

Ayrıca kalabalık grup oyunlarından önce birebir akran etkileşimlerine ağırlık vermek daha faydalı olabilir. Bazı çocuklar üç-dört kişilik oyun gruplarında zorlanırken tek bir akranla çok daha başarılı sosyal ilişki kurabilirler.

Ev ortamında şu becerilere özellikle odaklanılması yararlı olabilir:

• Sıra alma oyunları,

• Bekleme çalışmaları,

• Karşılıklı sohbet başlatma ve sürdürme,

• Ortak oyun kurma,

• Basit kurallı oyunlar,

• Akranla kısa süreli planlanmış oyun buluşmaları,

• Duyguları tanıma ve ifade etme çalışmaları.

Çocuğunuzun anlattığınız güçlü yönleri düşünüldüğünde, mevcut hedefin konuşmayı artırmaktan çok sosyal iletişim ve akran etkileşimlerini güçlendirmek olması daha uygun görünmektedir. Özellikle "çocuklarla aynı ortamda bulunma" ile "çocuklarla karşılıklı etkileşim kurma" arasındaki farkı takip etmek önemlidir. Sosyal gelişimde asıl hedef, aynı ortamda olmak değil, karşılıklı oyun ve iletişimi sürdürebilmektir.

Bu nedenle özel eğitim ve ergoterapi sürecinde sosyal oyun, akran etkileşimi, esneklik, sıra alma ve ortak problem çözme hedeflerinin bulunması faydalı olacaktır. Kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.