Otizmde Stereotipik Hareketler, Müdahale Etmeli miyiz, Nasıl Yaklaşmalıyız?

Soru

Otizm tanılı bir çocuğumuz sürekli dil şaklatma ve aynı anda sol elini göz hizasında tutarak parmaklarını oynatma şeklinde tekrarlayan bir hareket serisi sergiliyor. Bu davranış sırasında verilen yönergeleri ya da çevreden gelen uyaranları anlamıyor ve tepki vermiyor. Bu durum eğitim sürecini zorlaştırıyor. Böyle bir durumda nasıl bir yol izlemeliyiz? Neler yapılabilir?

Uzman Görüşü

Otizm spektrum bozukluğunda görülen stereotipik hareketler; çocuğun duyusal ihtiyaçlarını düzenleme, kendini sakinleştirme, heyecanını ifade etme ya da çevresel uyaranlarla baş etme biçimi olabilir. Ancak bu davranışlar çocuğun öğrenmesini, iletişimini ve çevresiyle etkileşimini belirgin biçimde engelliyorsa ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekir.

Öncelikle bu davranışların ne zaman, hangi ortamlarda ve hangi sıklıkta ortaya çıktığı kayıt altına alınmalıdır. Davranışın öncesinde yaşanan olaylar, davranışın süresi ve sonrasında neler olduğu gözlemlenerek bir davranış analizi yapılabilir. Açlık, yorgunluk, yoğun duyusal uyaranlar, bekleme süreleri veya zorlayıcı etkinlikler gibi tetikleyiciler belirlenmeye çalışılmalıdır.

Davranış sırasında çocuğun verilen yönergelere hiç yanıt vermemesi önemli bir ayrıntıdır. Bu nedenle, stereotipik hareketlerin yoğunlaştığı anlarda çocuğun dikkatini fiziksel müdahaleyle kesmeye çalışmak yerine, kısa ve net yönergelerle farklı bir etkinliğe yönlendirme yapılabilir. Duyusal düzenleme ihtiyacı düşünülerek ergoterapi değerlendirmesi faydalı olabilir.

Öte yandan, çocuğun çevreyle bağlantısının tamamen koptuğu, ismine yanıt vermediği ve kısa süreli de olsa "dalıp gitme" benzeri durumların eşlik ettiği tablolarda yalnızca otizme bağlı stereotipi düşünmek yeterli değildir. Bazı nörolojik durumlar, özellikle fark edilmesi güç nöbet türleri de benzer belirtiler gösterebilir. Bu nedenle çocuk nörolojisi ve çocuk psikiyatrisi değerlendirmesi alınması uygun olacaktır.

Müdahalenin amacı stereotipik hareketleri tamamen ortadan kaldırmak değil, çocuğun öğrenmesini ve günlük işlevselliğini olumsuz etkilediği durumlarda bu davranışların sıklığını azaltmak ve yerine daha işlevsel baş etme becerileri kazandırmaktır. Aile, öğretmen ve uzmanların ortak bir plan doğrultusunda hareket etmesi, sürecin başarısını artıran en önemli unsurlardan biridir.