Otizmli Bir Çocukta Kendi Kendine Gülme Davranışı Nasıl Azaltılabilir?

Soru

Otizmli bir çocukta kendi kendine gülme davranışı nasıl azaltılabilir?

Uzman Cevabı

Önce şunu netleştireyim: kendi kendine gülme tek başına “sorun” değildir.

Çoğu zaman altında:

• duyusal haz,
• içsel düşünce/ekolali,
• heyecan–kaygı düzenleme
  yatar.

Bu yüzden hedef “tamamen yok etmek” değil, uygun zaman ve ortama sınırlamak olmalı.

Ne zaman oluyor? 

Davranışın zamanı size yol gösterir:

• Boş kalınca → uyarı ihtiyacı
• Zor görevde → kaçınma
• Tek başınayken → kendini uyarma (stimming)

Boşluk bırakmayın

Bu davranış en çok yapı yokken çıkar.

 Kısa ve planlı etkinlikler:

• 5 dk oyun
• 5 dk masa
• 5 dk hareket

“Ne yapacağını bilen çocuk” daha az bu davranışı gösterir.

Alternatif davranış öğretin

Gülme başladığında:

• “Gel birlikte yapalım” diyerek oyuna çekin
• El işi, top atma, görev verme

Amaç: yerine koymak, sadece durdurmak değil

Duyusal ihtiyacı karşılayın

Eğer duyusal ise:

• sallanma, zıplama
• sıkma oyuncak
• derin basınç aktiviteleri

İhtiyaç karşılanmazsa davranış devam eder

Aşırı tepki vermeyin

• “Neden gülüyorsun?”
• kızmak / susturmaya çalışmak

Bu davranışı arttırabilir (dikkat kazanır)

Doğru zamanı öğretin

Tamamen yasaklamak yerine:

• “Şimdi ders zamanı”
• “Gülmek için mola zamanı”

Davranışı sosyal olarak uygun hale getirin

Dikkat kaydırma 

Davranış çok yükselmeden:

• ismini söyle
• basit yönerge ver
• fiziksel aktiviteye geçir

Ne zaman daha yakından bakılmalı?

• Çok uzun sürüyorsa
• İletişimi tamamen kesiyorsa
• Günün büyük kısmını kaplıyorsa

O zaman daha detaylı değerlendirme gerekir (duyusal + davranışsal)

• Bu davranışın bir işlevi var
• Çözüm: yapı kur, alternatif ver, dikkatini yönlendir.