Otizmli Çocuğum Dışarıda Bizi Duymuyor

Soru

5 yaşına yaklaşan çocuğumuz yaklaşık 1 senedir özel eğitim almaktadır. Bu süreçte anaokulu değişikliği yaptık ve hayatında birçok değişiklik yaşandı. Ev ortamında "gel", "gir", "koy", "getir" gibi basit komutları yerine getiriyor ve ismine tepki veriyor.

Ancak dışarı çıktığımızda, özellikle alışveriş merkezi gibi uyaranların yoğun olduğu ortamlarda farklı davranıyor. Bebek arabasına bindiğinde veya oyun alanlarına gittiğinde adeta çevresinden kopuyor ve seslendiğimizde dönüp bakmıyor. İstediği oyun alanlarına kendi başına gidiyor ve ayrılmak istemiyor. Hatta alışveriş merkezi kapanana kadar kalmak isteyebiliyor.

Ayrıca kişilere göre farklı davranışlar sergiliyor. Babasına ağlayarak birçok isteğini yaptırabiliyor. Benimle yalnız kaldığında ise daha uyumlu davranıyor, hatta yemek yerken bile ağlamıyor. Sınırlarımızı ve tepkilerimizi bildiğini düşünüyoruz ve buna göre hareket ediyor gibi görünüyor.

Bu durumda aile olarak nasıl bir yol izlemeliyiz? Evde ve dışarıda kuralları genelleştirmesi ve her iki ebeveyne karşı da benzer şekilde davranabilmesi için neler yapabiliriz?

Cevap

Anlattıklarınız, özellikle otizm spektrumunda bulunan çocuklarda sık görülen bir durumdur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, çocuğunuzun evde öğrendiği becerileri henüz farklı ortamlara tam olarak genelleyememiş olmasıdır.

Ev ortamı daha kontrollü ve tahmin edilebilir olduğu için komutları takip etmek daha kolaydır. Alışveriş merkezi, oyun alanları veya kalabalık ortamlar ise çok sayıda görsel, işitsel ve hareketli uyaran içerir. Bu nedenle çocuğunuzun dikkatini size yönlendirmesi zorlaşabilir.

Ayrıca çocuklar zamanla hangi ebeveynin hangi durumlarda sınır koyduğunu öğrenebilirler. Eğer baba ağlama karşısında daha sık taviz veriyorsa, çocuk bu yöntemin işe yaradığını fark ederek o kişiye karşı bu davranışı daha fazla kullanabilir. Bu durum bilinçli bir manipülasyon olarak değil, öğrenilmiş bir davranış örüntüsü olarak değerlendirilmelidir.

Neler Yapabilirsiniz?

• Anne ve baba olarak ortak kurallar belirleyin ve aynı şekilde uygulayın.
• Ağlama veya kriz anlarında mümkün olduğunca tutarlı kalın.
• Dışarı çıkmadan önce görsel veya sözlü olarak planı anlatın. Örneğin: "Önce oyun alanı, sonra yemek, sonra eve dönüş."
• Oyun alanından ayrılmadan 10 dakika ve 5 dakika önce haber verin.
• İsme bakma, çağrıldığında gelme gibi becerileri yalnızca evde değil, parkta, markette ve farklı ortamlarda da çalışın.
• Dışarıda sizi dinlediği ve iş birliği yaptığı anlarda hemen övgü ve sevdiği ödüllerle pekiştirin.
• Özel eğitim öğretmeniyle birlikte "becerileri farklı ortamlara genelleme" hedefi üzerinde çalışın.
• Çok yoğun uyaranlı ortamlarda beklentilerinizi aşamalı olarak artırın; bir anda uzun süreli uyum beklemeyin.

Çocuğunuzun evde komutları yerine getirmesi, ismine tepki vermesi ve bazı kuralları anlayabilmesi önemli ve olumlu gelişmelerdir. Şu anki temel hedef, bu becerilerin farklı kişilerde ve farklı ortamlarda da aynı şekilde kullanılmasını sağlamaktır. Bu süreç sabır, tutarlılık ve aile-okul-özel eğitim iş birliğiyle genellikle ilerleme gösterir.