Problem Çözme Becerisinin Gelişim Basamakları Nelerdir?

Soru

Çocuğumun en çok zorlandığı alanlardan biri problem çözme becerileri. Bir problemle karşılaştığında ya donup kalıyor, ya ekolaliye başvuruyor ya da yoğun kaygı nedeniyle "bilmiyorum" diyerek kısa cevaplar veriyor. Özellikle o an içinde bulunduğu durumdan çıkış yolu üretmekte ve alternatif çözüm düşünmekte zorlanıyor.

Bir çocuğa problem çözme becerisi nasıl kazandırılır?

Bu becerinin gelişebilmesi için öncelikle hangi alt kazanımların oluşmuş olması gerekir?

Problem çözme becerisinin gelişim basamakları nelerdir?

Öncesinde hangi beceriler üzerinde çalışmak gerekir?

Bekleme, esneklik, sıra alma, neden-sonuç ilişkisi, seçim yapma gibi alanların bu süreçteki yeri nedir?

Bu konuda nasıl bir yol haritası izlememizi önerirsiniz?

Uzman Görüşü

Problem çözme becerisi genellikle ailelerin düşündüğü gibi puzzle yapmakla başlamaz. Puzzle daha çok görsel algı ve parça-bütün ilişkisini destekler. Günlük yaşamda "çıkış yolu üretebilme" becerisinin altında farklı gelişimsel basamaklar bulunur.

Çocuğunuz bir problemle karşılaşınca donup kalıyor, ekolaliye başvuruyor, "bilmiyorum" diyor veya kaygılanıyorsa öncelikle şu becerilere bakmak gerekir:

• Bekleme toleransı: Sorunun cevabını hemen bulamadığında birkaç saniye düşünebiliyor mu?
• Esneklik: Tek bir çözüm işe yaramadığında başka bir çözüm deneyebiliyor mu?
• Neden-sonuç ilişkisi: "Bu olmadıysa başka ne yapabilirim?" mantığını kurabiliyor mu?
• Seçenek üretme: İki veya üç alternatif arasından seçim yapabiliyor mu?
• Yardım isteme: Çözüm bulamadığında uygun şekilde yardım talep edebiliyor mu?
• Duygu düzenleme: Hata yaptığında veya zorlandığında kaygısını yönetebiliyor mu?

Bu beceriler gelişmeden soyut problem çözme beklemek zor olabilir.

Örneğin günlük yaşamda şu basamaklarla çalışabilirsiniz:

1. Oyuncağa ulaşamıyor → "Ne yapabiliriz?" (uzanmak, sandalye çekmek, yardım istemek)
2. Su şişesi açılmıyor → "Başka ne deneyebiliriz?"
3. İstediği oyuncak yok → "Yerine ne seçebiliriz?"
4. Yapboz parçası uymuyor → "Başka hangi parçayı deneyebiliriz?"

Başlangıçta cevabı kendisinin üretmesini beklemek yerine iki seçenek sunabilirsiniz:

• "Oyuncağa ulaşmak için sandalye mi çekelim, yardım mı isteyelim?"
• "Kapıyı açamıyorsak anneden mi yardım isteyelim, babadan mı?"

Zamanla seçenek sayısını artırabilirsiniz.

Aslında problem çözmenin en temel ön koşullarından biri "tek doğru cevaba takılmamak" ve "alternatif düşünebilmek"tir. Bu nedenle çocuğunuz için şu anda en önemli çalışmalar; esneklik oyunları, sıra alma, bekleme, seçim yapma, neden-sonuç ilişkileri ve günlük yaşam problemleri üzerine konuşma çalışmaları olabilir.

Birçok çocukta kaygı arttığında düşünme kapasitesi geçici olarak düşer ve ekolali ya da "bilmiyorum" cevabı ortaya çıkabilir. Bu nedenle bazen problem çözme eksikliğinden çok, problemle karşılaşınca yaşanan kaygıyı azaltmak ilk hedef olur. Problem çözme becerisi çoğu zaman sakin kalabilme, bekleyebilme ve alternatif üretebilme becerilerinin üzerine inşa edilir.

Kurumlarımızdaki uzmanlarımızdan destek alabilirsiniz.