Uygulamalı Davranış Analizi, Aba, Uda (Applied Behaviour Analysis)
Namıdiğer Uygulamalı Davranış Analizi…
ABA, UDA, davranışçı yaklaşım…
Peki, gerçekten neyi ifade ediyor?
Biz bugüne kadar sizlere bu kavramları anlatmaya çalıştık. Ancak bizim asıl odağımız net:
Özel eğitim uygulamalarında Uygulamalı Davranış Analizi.
Türkiye’de bu alanın temelleri, özel eğitim bölümlerinin ana dersleri arasına girmesiyle atıldı.
Bu yolda Prof. Dr. Mehmet Özyürek’in katkıları, ardından Prof. Dr. Sezgin Vuran’ın çalışmaları, UDA’nın ülkemizdeki öncülüğünü üstlendi.
Kısaca ABA / UDA nedir?
Kökleri klasik koşullanmaya dayanan,
sosyal açıdan anlamlı davranışları kazandırmayı ve değiştirmeyi hedefleyen,
bunu yaparken psikolojinin bilimsel ilkelerini temel alan bir yaklaşımdır.
Yani bir yöntemden öte, bilimsel bir disiplindir.
Kim bilir?
Bolluca ailesi bilir.
YouTube kanalımızda sizlerden gelen soruları yanıtlamaya,
yayınlarımızın içeriğini sizlerle paylaşmaya devam ediyoruz.
Psikolog Eyüp Tunahan
Arnavutköy Bolluca Özel Eğitim ve Fizik Tedavi
Kanallarımıza abone olun, birlikte öğrenmeye devam edelim.
Sevgili ailelerimiz,
Bugün sizlerle özel eğitimde ve pek çok farklı alanda sıklıkla kullanılan Uygulamalı Davranış Analizinden, yani kısaca UDA / ABA’dan bahsetmek istiyorum.
Uygulamalı Davranış Analizi kavramıyla ilk kez psikoloji fakültesinde okumaya başladığım yıllarda, Skinner ve davranışçı kuramlar üzerinden tanıştım. O dönem bu kavram daha çok teorik bir çerçevede ele alınıyordu. Ancak özel eğitim alanına yönelmeye başladıktan sonra, davranış değiştirme dersleriyle birlikte bu yaklaşımın uygulamadaki gücünü daha net görme fırsatım oldu.
Bu süreçte özellikle Prof. Dr. Mehmet Özyürek hocamızın çalışmalarına rastladım. Ardından Prof. Dr. Sezgin Vuran’ın çalışmalarıyla, uygulamalı davranış analizinin eğitim ortamlarında nasıl sistemli ve bilimsel bir şekilde kullanıldığını daha derinlemesine inceleme şansı buldum.
Aslında davranış değiştirme; eğitim ortamlarında doğru şekilde kullanıldığında son derece olumlu sonuçlar doğuran, bir davranışı kazandırmaya, sürdürmeye ya da azaltmaya yönelik etkili bir yaklaşımdır. Uygulamalı Davranış Analizi, özellikle davranışların düzenlenmesinde önemli bir rol oynar.
Bunu günlük hayattan basit bir örnekle açıklayalım:
Hepimizin çocukluğunda annelerinden duyduğu bazı cümleler vardır.
“Bu yemeği tatmazsan diğer yemeği yiyemezsin.”
Ya da “Önce bunu bitir, sonra sevdiğin yemeği vereceğim.”
Aslında burada farkında olmadan bir ödül–ceza ilişkisi ve pekiştirme mekanizması devreye girer. Siz, sevmediğiniz bir yemeği yiyerek, sevdiğiniz yemeğe ulaşmayı öğrenirsiniz. Yani istenen davranışı göstermek, başka bir davranışın ödülü hâline gelir.
İşte bu mantık, eğitim ortamlarında Uygulamalı Davranış Analizinin temelini oluşturur. İstenen davranışı artırmak, uygun olmayan davranışı azaltmak için sistemli pekiştirme süreçleri kullanılır. Bu nedenle UDA, eğitim ortamlarında oldukça popüler ve etkili bir yöntemdir.
Uygulamalı Davranış Analizi yalnızca özel eğitimle sınırlı değildir. Aslında hayatın pek çok alanında bu yaklaşımın izlerini görebiliriz. Eğitimden reklama, halkla ilişkilerden pazarlamaya kadar birçok alanda davranış değişimine yönelik uygulamalar karşımıza çıkar.
Örneğin; yıllardır gördüğümüz bir kola reklamını düşünün. Aynı görseller, aynı müzikler, aynı mesajlar tekrar tekrar sunulur. Bu tekrarlar sayesinde marka, insan beyninde uzun süreli hafızaya kodlanır ve zamanla kola satın alma davranışı otomatikleşir.
Burada kısa süreli ve uzun süreli hafıza arasındaki farkı da görmek önemlidir. Bir davranışı yalnızca kısa süreli hafızada gerçekleştirmek, kalıcı bir davranış değişikliği oluşturmaz. Ancak aynı uyaranlar, aynı deneyimler uzun süre boyunca tekrarlandığında, davranış pekişir ve kalıcı hâle gelir.
İşte Uygulamalı Davranış Analizi tam olarak bu noktada devreye girer:
Davranışı planlar, tekrar eder, ölçer ve kalıcı hâle getirir.
Beni dinlediğiniz için teşekkür ediyorum.
Bolluca Ailesi olarak sizlere yol göstermeye, ışık tutmaya devam etmeyi diliyoruz.
