Vestibüler ve Dokunsal Hassasiyet Nedir?

Vestibüler Hassasiyet ve Dokunsal Hassasiyet Nedir?

Çocukların Günlük Yaşamını Nasıl Etkiler?

Duyusal hassasiyetler, çocukların hareketi, dokunmayı, çevrelerini algılamayı ve günlük yaşam aktivitelerine katılımını etkileyebilir. Özellikle vestibüler (denge ve hareket) sistem ile dokunsal (dokunma) sistemde görülen duyusal işlemleme farklılıkları; oyun, okul, sosyal ilişkiler, öz bakım ve öğrenme süreçlerinde çeşitli güçlükler oluşturabilir.

Çocukların bazı hareketlerden kaçınması, sürekli hareket etmek istemesi, kıyafetlerinden rahatsız olması veya saçını kestirmek istememesi her zaman bir davranış problemi olarak değerlendirilmemelidir. Bu davranışların altında duyusal uyaranları algılama ve işleme biçimindeki farklılıklar bulunabilir.

Peki vestibüler hassasiyet ve dokunsal hassasiyet nedir? Çocukların hayatını nasıl etkiler? Duyu bütünleme terapisi bu süreçte nasıl destek sağlayabilir?

1. Vestibüler Hassasiyet Nedir?

Vestibüler sistem, iç kulakta bulunan ve beynimize hareket, denge, yer çekimi ve vücudun uzaydaki konumu hakkında bilgi sağlayan duyusal sistemdir.

Bu sistem sayesinde yürürken, koşarken, zıplarken, merdiven çıkarken ve başımızı hareket ettirirken dengemizi koruyabiliriz.

Vestibüler hassasiyeti olan çocuklarda hareket uyaranlarına karşı aşırı duyarlılık veya hareket arayışı görülebilir.

Vestibüler hassasiyet belirtileri nelerdir?

• Salıncakta sallanmaktan veya kaydıraktan kaymaktan korkmak.

• Ayaklarının yerden kesilmesinden rahatsız olmak.

• Merdiven inerken aşırı tedirginlik yaşamak.

• Yüksek yerlere çıkmaktan kaçınmak.

• Hızlı hareketlerden ve dönme aktivitelerinden hoşlanmamak.

• Sürekli hareket etmek, dönmek veya zıplamak istemek.

• Dengesini korumakta veya hareketlerini planlamakta zorlanmak.

• Hareketli oyunlara katılmak istememek.

Her çocukta belirtiler aynı şekilde görülmez. Bazı çocuklar hareketten kaçınırken bazıları yoğun hareket arayışı içinde olabilir.

2. Vestibüler Hassasiyet Çocuğun Günlük Yaşamını Nasıl Etkiler?

Vestibüler sistem yalnızca dengeyle ilgili değildir. Çocuğun çevresini keşfetmesi, oyunlara katılması, bedenini kontrol etmesi ve hareketlerini organize etmesi açısından da önemlidir.

Vestibüler uyaranlara karşı farklı tepkiler veren çocuklarda şu durumlar gözlenebilir:

• Park aktivitelerine katılmak istememe.

• Bisiklet veya scooter kullanmaktan kaçınma.

• Hareketli oyunlarda çabuk tedirgin olma.

• Beden koordinasyonunda güçlük yaşama.

• Fiziksel etkinliklerde kendine güvenmekte zorlanma.

• Hareket gerektiren grup oyunlarından uzak durma.

Bu durumlar çocuğun sosyal katılımını ve bağımsız hareket etme becerilerini etkileyebilir.

3. Dokunsal Hassasiyet Nedir?

Dokunsal sistem, derimiz aracılığıyla sıcaklık, basınç, titreşim, ağrı ve farklı dokuları algılamamızı sağlar.

Dokunsal hassasiyeti bulunan çocuklar bazı temasları yaşıtlarına göre daha yoğun, rahatsız edici veya tehdit edici algılayabilir.

Özellikle günlük yaşamda sık karşılaşılan dokunsal uyaranlar çocuk için zorlayıcı olabilir.

Dokunsal hassasiyet belirtileri nelerdir?

• Kıyafetlerin etiketlerinden, dikişlerinden veya kumaşlarından rahatsız olmak.

• Saçını kestirmek veya taratmak istememek.

• Tırnak kesimine aşırı tepki göstermek.

• Yüzüne ve ellerine dokunulmasından hoşlanmamak.

• Oyun hamuru, kum, boya veya farklı dokulara temas etmekten kaçınmak.

• Yemeklerin dokusuna karşı seçici davranmak.

• Kalabalık ortamlarda istem dışı temaslardan rahatsız olmak.

• Banyo, giyinme ve kişisel bakım sırasında yoğun tepki göstermek.

• Başka çocukların kendisine dokunmasına aşırı tepki vermek.

Bu davranışlar her zaman şımarıklık, inatçılık veya uyum problemi olarak yorumlanmamalıdır. Çocuğun duyusal deneyimi ve davranışın ortaya çıktığı koşullar birlikte değerlendirilmelidir.

4. Dokunsal Hassasiyet Çocuğun Hayatını Nasıl Etkiler?

Dokunsal hassasiyet, çocuğun yalnızca oyun tercihlerini değil, günlük yaşam becerilerini de etkileyebilir.

Örneğin:

• Sabah giyinme süreci uzun ve zorlayıcı olabilir.

• Saç yıkama ve tarama sırasında huzursuzluk yaşanabilir.

• Yemeklerin kıvamı ve dokusu nedeniyle beslenme çeşitliliği sınırlanabilir.

• El becerisi gerektiren etkinliklerden uzak durabilir.

• Arkadaşlarıyla fiziksel temas içeren oyunlara katılmak istemeyebilir.

• Kalabalık ortamlarda kendisini güvende hissetmekte zorlanabilir.

Burada önemli olan, çocuğun davranışını yalnızca sonuç üzerinden değerlendirmek değil, bu davranışın altında yatan ihtiyacı anlamaya çalışmaktır.

5. Duyu Bütünleme Terapisi Nedir?

Duyu bütünleme, çevreden ve vücudumuzdan gelen duyusal bilgilerin sinir sistemi tarafından düzenlenmesi ve anlamlandırılması sürecidir.

Duyu bütünleme terapisi ise çocuğun bireysel duyusal özellikleri, gelişimsel ihtiyaçları ve günlük yaşamda karşılaştığı güçlükler dikkate alınarak planlanan bir terapi yaklaşımıdır.

Bu süreçte çocuğun;

• Denge ve koordinasyon becerileri,

• Vücut farkındalığı,

• Hareket planlama becerileri,

• Dokunsal uyaranlara verdiği tepkiler,

• Oyun ve sosyal katılım becerileri,

• Günlük yaşam aktivitelerine katılımı

desteklenmeye çalışılır.

Terapi sürecinde salıncaklar, denge ekipmanları, farklı dokular, tırmanma parkurları ve oyun temelli etkinliklerden yararlanılabilir.

Ancak her çocuğa aynı uygulamalar yapılmaz. Etkinlikler değerlendirme sonucuna, çocuğun toleransına ve belirlenen işlevsel hedeflere göre düzenlenmelidir.

6. Duyu Bütünleme Terapisine Hangi Çocuklar İhtiyaç Duyabilir?

Duyusal işlemleme farklılıkları farklı gelişimsel profillerde görülebilir. Özellikle;

• Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda,

• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu bulunan çocuklarda,

• Gelişimsel koordinasyon güçlüğü yaşayan çocuklarda,

• Duyusal uyaranlara karşı belirgin hassasiyet gösteren çocuklarda,

• Günlük yaşam aktivitelerine katılımda güçlük yaşayan çocuklarda

duyusal özelliklerin değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Duyusal hassasiyet tek başına bir tanı değildir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak çocuğa herhangi bir gelişimsel tanı konulamaz.

7. Anne Babalar Çocuklarına Nasıl Destek Olabilir?

Ailelerin öncelikle çocuklarının duyusal tepkilerini anlamaya çalışması gerekir.

Ev ortamında dikkat edilebilecek noktalar:

1. Çocuğu rahatsız olduğu dokularla temas etmeye zorlamayın.

2. Giyinme ve kişisel bakım süreçlerinde alternatifler sunun.

3. Hareketli etkinliklere katılımı çocuğun toleransına göre destekleyin.

4. Farklı dokularla tanışmasını oyun yoluyla ve aşamalı olarak sağlayın.

5. Çocuğun hangi ortamlarda ve hangi uyaranlarla zorlandığını gözlemleyin.

6. Duyusal hassasiyetlerin günlük yaşamı etkilemesi durumunda uzman değerlendirmesine başvurun.

Unutulmamalıdır ki amaç çocuğu zorlayarak uyaranlara alıştırmak değil, ihtiyaçlarını anlayarak günlük yaşama katılımını desteklemektir.

8. Arnavutköy'de Duyu Bütünleme Terapisi ve Ergoterapi

Çocukların duyusal ihtiyaçlarını doğru değerlendirmek, gelişimsel destek sürecinin önemli aşamalarından biridir.

Bolluca ÖERM, çocukların gelişimsel özelliklerini ve bireysel ihtiyaçlarını dikkate alan özel eğitim ve destek süreçleriyle ailelerin yanında yer almaktadır.

Arnavutköy ve çevresinde duyu bütünleme, ergoterapi ve çocukların duyusal gelişimi hakkında bilgi almak isteyen ailelerin öncelikle çocuklarının ihtiyaçlarına yönelik profesyonel değerlendirme yaptırmaları önemlidir.

Duyu bütünleme ve ergoterapi uygulamalarında amaç; çocuğun günlük yaşam becerilerini, bağımsızlığını, oyun katılımını ve çevresiyle etkileşimini desteklemektir.

Her çocuğun gelişim yolculuğu farklıdır. Bu nedenle terapi planları da çocuğun bireysel özelliklerine göre hazırlanmalıdır.

Çocuğun Davranışının Ardındaki Duyusal İhtiyacı Anlamak

Bir çocuk salıncağa binmek istemiyorsa, kıyafetinin etiketinden rahatsız oluyorsa, saçını kestirmekten kaçınıyorsa veya sürekli hareket etmek istiyorsa bu davranışları anlamlandırmak gerekir.

Çünkü bazen çocukların anlatamadığı ihtiyaçlar, davranışları aracılığıyla kendini gösterir.

Çocuğu anlamak, davranışını değiştirmeye çalışmadan önce onun dünyasını anlamaya çalışmakla başlar.

Bolluca ÖERM olarak her çocuğun bireysel gelişim özelliklerini önemsiyor, ailelerin bilinçlenmesini ve çocukların gelişim yolculuğunun desteklenmesini önemsiyoruz.

Çocukların duyusal, gelişimsel ve günlük yaşam becerilerini destekleyen bireyselleştirilmiş yaklaşımlar hakkında bilgi almak için uzman ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.

Arnavutköy – Bolluca – Boğazköy ve çevresinde özel eğitim ve gelişimsel destek hizmetleri.

Arnavutköy Şubelerimiz için 0212 685 10 13 bize ulaşabilirsiniz.

Şirin Çocuk Dil Konuşma ve Ergoterapi Merkezi

Bayrampaşa, Sultangazi, Gaziosmanpaşa Şirin Çocuk Şubemiz için 0212 537 61 60 bize ulaşabilirsiniz.