Çocuklarda Dürtüsellik Nedir? Ne Zaman Tehlikeli Hale Gelir?
Örneğin annelere sorsak: “Çocuğunuzun ateşi 39 derece çıktı, ne yaparsınız?”
Çoğu anne soğuk uygulama yapar, üzerini kalın örtmez. Çünkü bilir ki üzerini daha fazla örtmek havaleye yol açabilir.
Ama psikiyatri ve psikoloji ile ilgili konularda bu kadar temel bilgiler ne yazık ki bilinmiyor.
Çocuğun depresyonu nasıl fark edilir?
Otizmden ne zaman şüphelenilir?
Dikkat eksikliği nedir?
Takıntılar ne anlama gelir?
Bunları ebeveynlerin bilmesi gerekir.
Hadi gelin sizlere dürtüsellik ile ilgili bilinçlendirmeye çalışalım.
Çocuklarda Dürtüsellik Nedir? Ne Zaman Tehlikeli Hale Gelir?
Dürtüsellik Nedir?
Dürtüsellik bir belirtidir. Tek başına bir hastalık değildir ama birçok hastalığa eşlik edebilir.
Kısaca tanımlarsak:
Dürtüsellik, çocuğun bir eyleme geçmeden önce sonucunu düşünmeden hareket etmesidir.
Normalde çocuklar iki şekilde davranış kontrolü öğrenir:
-
Deneyimleyerek (Canı yanar, bir daha yapmaz.)
-
Ebeveyn yönlendirmesiyle (Yapma, düşersin; arkadaşın üzülür gibi.)
Dürtüselliği olan çocukta bu iki yöntem de yeterince işe yaramaz. Çocuk yanlış olduğunu bilir, hatta özür diler; ama tekrar yapar. Çünkü sorun “bilmemek” değildir, kendini kontrol edememektir.
Buna beynin “fren sistemi”nin çalışmaması diyebiliriz.
Çocukların İfadesi
Bu çocuklar genellikle şunu söyler:
“Ben yapmak istemiyorum ama içimde bir şey var, durduramıyorum.”
Yanlış olduğunu bilir. Annesini üzmek istemez. Ama kendini engelleyemez.
Hangi Yaşta Fark Edilir?
Genellikle 3 yaş civarında belirtiler başlar:
-
Kurallara sürekli karşı gelme
-
Hayırdan anlamama
-
Sabırsızlık
-
Sınırları zorlamak
-
Uyarıdan ders çıkarmamak
-
Özür dileyip tekrar yapmak
Okul döneminde ise:
-
Sınıf düzenini bozma
-
Kurallara uymama
-
Oyun kurallarını ihlal etme
-
Arkadaş ilişkilerinde sorun
-
Öğretmen otoritesini kabul etmeme
Dürtüsellik Neye Bağlıdır?
En sık eşlik ettiği durum:
-
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
Bunun yanında:
-
Karşıt olma-karşı gelme bozukluğu
-
Duygudurum bozuklukları
-
Yıkıcı duygudurum düzenleyememe bozukluğu
Ancak hangi duruma bağlı olduğunu ayırt edecek kişi bir çocuk psikiyatri uzmanıdır.
Aileler Neden Yanlış Yorumlar?
Sıklıkla ebeveynler birbirini suçlar:
-
“Sen ilgilenmiyorsun.”
-
“Çok şımarttın.”
-
“Sınır koymadın.”
-
“Biz seni böyle yetiştirmedik.”
Ebeveyn tutumu elbette önemlidir. Ama dürtüsellik biyolojik temelli bir durumdur. Yanlış ebeveynlik tek başına bu tabloyu oluşturmaz.
Özgüven mi, Liderlik mi?
Dürtüsellik bazen:
-
“Çok cesur”
-
“Lider ruhlu”
-
“Özgüvenli”
şeklinde yorumlanır.
Oysa liderlik, kuralları çiğnemek değildir.
Dürtüsellikte çocuk kuralları içselleştiremez ve tekrar tekrar ihlal eder.
Tedavi Yaklaşımı
Tedavi üç temel başlıkta ele alınır:
Aile Eğitimi
-
Doğru sınır koyma
-
Tutarlılık
-
Ev içi düzen
Davranışçı Terapiler
-
Öz kontrol geliştirme
-
Bekleme becerisi
-
Problem çözme
Gerekirse İlaç Tedavisi
İlaç:
-
Çocuğun kontrol mekanizmasını güçlendirmek içindir.
-
Düşünerek hareket etmesini sağlar.
-
Her çocuğa verilmez.
-
Uzman değerlendirmesi gerekir.
Ayrıca mutlaka:
-
Spor önerilir (önce bireysel, sonra takım sporu)
-
Disiplin ve öz kontrol gelişimini destekler
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Araştırmalar gösteriyor ki:
Okul öncesinde dürtüsellik olup tedavi edilmeyen çocukların yaklaşık %50’sinde ileride ciddi sorunlar gelişebilir:
-
Davranım bozukluğu (Conduct Disorder)
-
Şiddet eğilimi
-
Madde kullanımı
-
Okul başarısızlığı
-
Hukuksal sorunlar
-
İş ve evlilik problemleri
Davranım bozukluğu geliştikten sonra tedavi çok daha zordur.
Bolluca Ailesi Diyor ki
Dürtüsellik erken fark edilirse tedavisi çok daha kolaydır.
Erken müdahale hayat kurtarır.
Bolluca ailesi diyor ki dürtüsellik ile ilgili gerekli psikiyatrik durumun ardından bazı eğitimsel bazı becerileri kazandırmak mümkündür.
