Özel Eğitimde Öğretim Ortamlarının Yanlış Kullanımı: “Fasulye Masa” Yaklaşımı

Özel eğitimde sıklıkla karşılaşılan yanlış tutumlardan biri olan “fasulye masa” kullanımındaki hatalara değindik.
Bu uygulamanın çocukların etkileşim, dikkat ve duygusal süreçleri üzerindeki olumsuz etkilerini ele aldık.

Siz sorun, biz cevaplayalım.
Kim bilir?

Bolluca Ailesi bilir.

Sevgili ailelerimiz,

Bugün sizlerle özel eğitimde sıklıkla karşılaşılan ancak çoğu zaman fark edilmeyen bazı yanlış tutumlardan bahsetmek istiyorum. Özellikle davranışsal güçlükler gösteren çocuklarımızla çalışırken yapılan önemli bir hataya dikkat çekmek istiyorum.

Bazı eğitim ortamlarında, eğitimcilerimiz; yerinde durmakta zorlanan, dikkatini sürdüremeyen ya da herhangi bir şekilde tepki vermeyen, yani geri bildirim alamadığımız çocuklarımızı, halk arasında “fasulye masa” olarak adlandırılan masalara yönlendirmekte ve bu masaları duvara dayayarak çocuğu adeta sıkıştırmaktadır. Bu yaklaşım, sanıldığının aksine, son derece yanlış ve pedagojik açıdan sakıncalı bir tutumdur.

Oysa burada asıl bakılması gereken çok önemli bazı parametreler vardır.

Örneğin;

• Çocuk sizin yüzünüze bakıyor mu?

• Dikkatinize yanıt veriyor mu?

• Verdiğiniz dönütlere karşılık verebiliyor mu?

• Duygusal devreyi açıp kapatabiliyor mu?

Bu soruların cevapları, çocuğun öğrenmeye ve etkileşime ne kadar açık olduğunu gösterir. Çocuğu masayla ve duvarla sınırlandırmak, fiziksel olarak sıkıştırmak; çocuğun regülasyonunu sağlamak yerine kaygısını artırabilir, iletişimi ve etkileşimi daha da azaltabilir.

Çocuğu “fasulye masa”ya yaslayarak, masaları sıkıştırarak kontrol altına almaya çalışmak; ne davranış problemini çözer ne de öğrenmeyi destekler. Aksine, bu yaklaşım özel eğitimde yapılan en yaygın yanlış tutumlardan biridir.

Ben bu konu üzerinde 2009 yılından beri özellikle duruyor ve düşünüyorum. Bu uygulamanın yanlış olduğunu; gerek meslektaşlarımla yaptığım paylaşımlarda gerekse farklı eğitim ortamlarında sıklıkla dile getiriyorum.

Çünkü şunu sormak gerekiyor:
“Özel eğitim masası” diye tek bir masa türü mü vardır?
Fasulye masa diye evrensel bir kural mı vardır?
Dünyanın neresinde böyle bir zorunluluk yazmaktadır?

Bugün dünyada uygulanan pek çok bilimsel ve etkili yöntem bulunmaktadır. Floortime, ABA terapisi, oyun terapisi ve daha birçok multidisipliner yaklaşım, çocuğun masa başında pasif şekilde oturmasını değil; ortak dikkat kurmasını, duygusal bağ geliştirmesini ve etkileşim içinde öğrenmesini hedefler.

Önemli olan masa değil; çalışma düzeninin çocuğun ihtiyacına göre nasıl yapılandırıldığıdır. Çocuğun duygusal devreyi açıp kapatabileceği, kendini güvende hissedeceği, etkileşime girebileceği bir ortam oluşturmak esastır.

Bu paylaşımı yapmaktaki amacım; siz değerli ailelerimizde ve eğitim camiasında bir farkındalık oluşturmak ve “alışılmış ama yanlış” uygulamaların yeniden düşünülmesine katkı sağlamaktır.